Hisse Senedi Nedir? Borsa Nasıl Oynanır? Hisse Senedi Risk Çeşitleri Nelerdir?

  • Whatsapp
Hisse Senedi Nedir? Borsa Nasıl Oynanır?

Hisse Senedi Nedir?

Hisse Senedi Borsa da işlem gören şirketlerin paylarının bir kısmının halka açılarak vatandaşların bu hisseleri almasına izin vermek demektir. Hisse senedi sermaye şirketlerinin ortaklarına paylarını ve ortaklıklarını belgelemek için vermiş oldukları kıymetli evraklardır. Borsa da yatırım aracı olarak görülen hisse senetleri bir menkul kıymettir. Diğer bir şekilde ise bir şirketin Ana Parasının eş değer parçalarından birisi olarak da ifade edilebilir. Hisse senetleri bir mülkiyet ya da ortaklığı da temsil etmektedir. Hisse senetlerinin standart bir getirisi bulunmamaktadır. Şirketin bilanço kazancı ya da yatırım kararlarına göre farklılık göstermektedir.

Hisse senetlerini ihraç etmek için Sermaye Piyasa Kurulu’ndan izin alınması gereklidir. Hisse senedi çıkarabilecek kurumlar Anonim Şirketler, Komandit Şirketler ve özel kanunla kurulmuş olan kurumlardır. Aynı zaman da bu kurumların hisse senetleri de Sermaye Piyasası Kurulu onayından geçerek çıkartılmaktadır. Borsanın en çok işlem göre yatırım aracı olarak görülen hisse senetleri hem yatırımcı hem de şirketler için oldukça önemlidir.

Hisse Senedi Riskli Midir?

Borsa oynamanın genel olarak belirli riskleri bulunmaktadır. Bunlar piyasalar da dalgalanmalara neden olan temel faktörleri oluşturmaktadır. Yatırım riskleri arasında faiz oranı, enflasyon, piyasalar, iş, yönetim ve finansal risk ibareleri görülmektedir.

Riskten Uzaklaşma İçin Neler Yapılabilir?

Hisse Senedine yatırım yapıyor olmanın riskleri aslında biraz tartışmaya açıktır. Çünkü risk düzeyi hangi şirketten pay alacağınıza göre değişebilmektedir. Örneğin risk istemeyen bir yatırımcı THY, ASELSAN, KOCHOL gibi büyük şirketlerin paylarından satın almaktadırlar. Böyle bir davranış neticesinde fazla risk almamış olurlar ve yatırımları daha garanti, risksiz ancak az getirili olmaktadır.

Ancak aynı durumun tersi olarak ise piyasaya yeni girmiş ve sürekli hareket halinde olan şirketlerin hisselerini almayı da tercih edebilirler. Ancak unutulmamalıdır ki böyle bir yatırımın getirisinin ne kadar yüksek olma ihtimali olsa da zarar ettirme oranı da bir o kadar fazladır.

Faiz Oranları

Faiz oranlarının yükselme riski hisse senetlerine olumsuz yansımaktadır. Bu nedenle dönemsel olarak sürekli takip edilmelidir. Sermaye piyasaları geçerli bir nedene bağlı kalmadan psikolojik etkilerden dolayı yatırım araçlarının fiyatlarında düşüşler meydana gelebilir. Bu durumun önceden tahmin edilmesi mümkün değildir. Bu da hisse senetleri üzerinde etkilidir. Şirketlerin satış ve karlılık konusunda elde ettiği sonuçlar yöneticilerin başarılarını ortaya koymaktadır. Yönetici kadrolarının yetenekleri de hisse senedinin yatırım riskini etkilemektedir.

Hisse Senedi Çeşitleri Nelerdir?

Borsa oynarken hisse senetleri sahibine sağladığı haklar, ihraç değerleri ya da devir işlemlerindeki farklılıklara göre çeşitli kategorilere ayrılmaktadır.

Hamili ya da Nama Yazılı Hisse Senetleri

Bu ayrım hisse senetlerinin devrinde ortaya çıkar. Kıymetli evrakı elinde bulunduran kişihamil olarak adlandırılır. Senedi elinde bulunduran kişinin hak sahibi sayıldığı hisse senedi ise hamiline yazılıdır. Nama yazılı senetler ise sahibin adını içermektedir. Yani bir kişinin adına düzenlenmektedir.

Adi ya da İmtiyazlı Hisse Senetleri

Bir şirket ana sözleşmesinde farklı bir madde yer almadıkça hisse senedi sahipleri eşit haklara sahip olur. Bu senetler adi hisse senedi olarak adlandırılır. Bazı hisse senetleri ise diğer paylara göre daha avantajlı haklar tanıyabilir. Ana türde belirtilen bu tür hisse senetleri imtiyazlı hisse senetleri olarak bilinir.

Bedelli ya da Bedelsiz Hisse Senetleri

Bir işletme kuruluşu ya da sermaye artırımı esnasında bir bedel karşılığında çıkarılan hisse senedine bedelli hisse senedi denir. Dağıtılmayan karlar ve değer artışları gibi bilanço kalemlerinin sermayeye eklenmesi durumunda çıkarılan yeni hisse senedi ise bedelsiz hisse senetleridir.

Primli ve Primsiz Hisse Senetleri

Bir hisse senedi yazılı bedel ile ihraç ediliyorsa primsiz hisse senedidir. Yazılı bedelden yüksek bir bedelle ihraç ediliyorsa primli hisse senetleridir.

Kurucu Hisse Senedi ve İntifa Hisse Senetleri

Belirli bir sermaye payını temsil etmeyen ve şirket yönetimine katılma hakkı sağlamayan şirket kurucularına kuruluş hizmeti karşılığında verilen hisse senedine kurucu hisse senedi denir. Çeşitli hizmetler karşılığında ya da kişilerin alacakları karşılığında verilen ortaklık hakkı vermeyen senetler ise intifa senetleridir.

Ancak günümüzde Hisse senetleri, Kripto paralar vs. bütün yatırımlar dijital ortamda yapılmaktadır. Kâğıt ortamında hisse senedi alıp satma işlemleri çok çok azdır. Bankalar genellikle hisse senedi yatırımı yapmak isteyen vatandaşların kullandıkları aracı kurumlardır. Buradan işlemlerini çok hızlı ve sade bir şekilde ilerletebilmektedirler.

Hisse Senedi Nasıl Alınır? Borsa Nasıl Oynanır? Yatırım Hesap Nasıl Açılır?

Borsa oynarken hisse senedi satın alabilmek için önce işlem yapılması istenilen bir aracı kurumda yatırım hesabı açılması gerekir. Daha sonra yatırım hesabına para yatırmaları ve almak istedikleri hisse senedi için çalıştıkları aracı kuruma alım emri vermeleri gerekir. Yasa gereği aracı kurumların borsa da alım satım işlemi yapabilmeleri için izinleri olmalıdır. Ayrıca yatırım hesabı açan müşterilerin çerçeve sözleşmesi ve risk bildirim formunu imzalamaları gerekir. İçeriği Sermaye Piyasası Kurulu tarafından belirlenen risk bildirim formunda yatırım hesaplarından alınacak komisyon oranı, saklama ücreti ya da masraflar detaylı olarak belirtilmek zorundadır.

Hisse Senedi Alırken Hangi Aracı Kurumlardan Faydalanılmalıdır?

Hisse senedi almak için yatırım hesabı açarken bir aracı kurum belirlenmelidir. Borsa da aracılık faaliyeti yapan pek çok kurum bulunmaktadır. Piyasalar arasında işlem yapmanızı sağlayan bankalar haricinde Sermaye Piyasa Kurulu’ndan alınan yetki belgesi ile aracı kurum olarak görev yapılabilir. Borsa da alım satım işlemleri için gerekli izinlere sahip olup olmadığına dikkat edilmelidir.

Günümüzde birçok bankadan yatırım hesabı açılarak yatırım yapılabilir. Forex piyasaları da tercih edilecek ikinci aracı kurum olabilmektedir. Bazı bankaların sırf yatırım için oluşturdukları girişimlerde bulunmaktadır. Örneğin Akyatırım, ZBorsa bunlara birer örnek olarak gösterilebilmektedir. Akyatırım Akbank’ın ZBorsa ile Ziraat Bankasının meydana getirmiş olduğu oluşumlardır.

Hisse Senedi Alırken Hangi Emir Tipleri Kullanılır?

Limit Fiyatlı Emir Tipleri

Hem fiyat hem de miktarın girilmiş olduğu emir türüdür. Girildiği anda kısmen ya da tamamen emir olmazsa gerçekleşmeyen kısmı fiyat ve zaman öncelik sıralamasına uygun olarak pasif emirler arasına yazılır.

Piyasa Emirleri

Fiyata bakılmadan yalnızca miktar belirtilerek girilen emir türüdür. Karşı tarafta ki en iyi fiyatla eşleşerek işleme dönüşür. Eğer ki eşleşecek hiçbir emir bulunmuyorsa otomatik olarak iptal edilir.

Piyasadan Limite Emirler

Piyasa emirleri gibi fiyat yazılmadan girilen emir türüdür. Karşı tarafta sadece en iyi fiyat kademesinde bekleyen emirle eşleşerek işleme dönüşür.

Dengeleyici Emirler

Tek fiyat yöntemi uygulanan tüm seans bölümlerinde açılış ve kapanış seansları da dâhil olacak şekilde fiyat belirleme sürecinde hesaba girilmeyen ancak belirlenen eşleşme fiyat seviyesinde karşılanmadan kalan emirleri ile işlem yapmak üzere girilen emirlerdir.

Hisse Senedinden Elde Edilen Kârların Vergilendirilmesi

2003 yılında kar paylarının vergilendirilmesi ile ilgili önemli değişiklikler yapılmıştır. Gelir Vergisi Kanunu’nun 22. maddesine göre gerçek kişilerce tam mükellef kurumlardan elde edilen ve her nevi hisse senedi kar paylarının yarısı gelir vergisinden istisna edilmiştir. Kar payının kalan yarısının varsa üzerinden tevkîfat yapılmış olup diğer Menkul Değer ve Gayrimenkul Sermaye İratları ile birlikte toplamının 16.000 TL’yi aşan yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyanı zorunlu bulunmaktadır. Aşmaması halinde ise, kar payı beyan edilmeyecektir

Beyan edilen kar payı üzerinden hesaplanan gelir vergisinden, kurum bünyesinde karın dağıtımı aşamasında kurum tarafından yapılan tevkifatın tamamı mahsup edilecektir. Söz konusu tevkifatın oranı, halka açık olan ve olmayan tüm şirketler için %10 olarak uygulanmakta olup, mahsup edilemeyen tutar kalması halinde, bu tutar genel hükümler çerçevesinde mükellefe iade edilecektir.

 

Related posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir