İnsan Hakları Nedir? Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi

  • Whatsapp
İnsan Hakları Nedir? Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi

İnsan Hakları

İnsan Hakla, tüm insanlık adına hiçbir ayrım gözetmeksizin doğru ve adaletli bir biçimde insanların yaşamını idâme ettirebilmesini amaçlar. Onurlu ve adaletli yaşamak birçok insan için çok önemlidir. İnsani Haklar işte tam bu noktada devreye girer. Haksızlığı ve adaletsizliğin önüne geçer.

  • Yaşama hakkı ve Kişi Dokunulmazlığı
  • Kişi Özgürlüğü ve Güvenliği
  • Düşünce ve ifade özgürlüğü
  • Özel hayatın gizliliği
  • Adil yargılanma hakkı
  • Mülkiyet hakkı
  • İşkence ve kötü muamele yasağı
  • Ayrımcılık yasağı
  • Seçme ve seçilme hakkı
  • Çalışma özgürlüğü

Gibi konuları ele alır. İnsanlık namına kimsenin özgürlüğünü kısıtlamadan yararlı olabilecek faydalar doğrultusunda hareket eder. Kimsenin kimseye karşı üstünlüğü yoktur. İnsani hakların temelinde insanın “insanca” yaşanması için gerekli olan zorunlu koşullar yer alır. Onur ve insani değerler her zaman ön plandadır.

İnsan Haklarında İlk Adımlar

İnsani haklar deyiminden dil, din, sınıf, cinsiyet, etnik köken gibi ayrımlar gözetilmeksizin herkesin yasalarla korunan gereksinim ve çıkarları anlaşılır. Bu yeni bir kavram değildir. 1628’de İngiltere’de haklar dilekçesi, 1789’da Fransa’da insan ve yurttaş hakları bildirisi ilk insani haklar belgelerinin başında gelir. 1776 Amerikan bağımsızlık bildirgesi de yaşama, özgürlük ve mutluluk haklarına yer vermiş bunu 1791 tarihli haklar bildirgesi izlemiştir.

17. ve 18. Yüzyıllarda Daha da Etkin Duruma Geldi

17 ve 18. Yüzyıllarda yasarlar karşısında insanların eşitliği, güvenliği düşünce ve inanç özgürlüğü siyasal ve mülkiyet hakları gibi temel hak ve özgürlüklerin tanınması, dünyada insani hakların gelişiminin ilk aşaması olarak nitelendirilebilir. Bu yüzyıllarda ekonomik gücü olmayan toplumsal kesimler haklarına ilişkin yasalardan yeterince yararlanamazdı.

Emeğiyle yaşayanların içinde bulunduğu yoksulluk ortadan kalkmadıkça bu özgürlükler onlar için fazla bir anlam taşımayacaktı. 19. yüzyılın ikinci yarısında toplumsal eşitlik istemiyle yükselen kitle eylemleri sonucu devletin koruyucu şemsiyesi altında çalışma, sağlık, eğitim, sosyal güvenlik, sendika ve grev gibi haklar gündeme geldi.

20. Yüzyıl

20.yüzyılın ikinci yarısında ise bağımsızlığını yeni kazanmış, az gelişmiş ülkelerin istemleri doğrultusunda ulusların doğal kaynaklarından yararlanabilmesi gerek ekonomik gerekse siyasal açıdan kendi geleceklerini belirleyebilmesi gibi haklardan başka, tüm dünyayı ilgilendiren barış içinde yaşama, doğal çevrenin korunması ve çevre kirliliğinin önlenmesi gibi istemler öne çıktı.

10 Aralık 1948

2. Dünya savaşının ardından 10 Aralık 1948’de birleşmiş milletler oy çokluğuyla insani haklar evrensel bildirisini kabul etti. Bu bildiriyle devletler, yaş, cins, din, dil, ırk milliyet ayrımı yapmaksızın her insanın, insan onurunu koruması için gerekli tüm haklarına saygılı davranmaya çağrıldı. Bu haklar yasa ve yargı önünde eşitlik, toplan ve gösteri hakkı grev hakkı, sosyal güvenlik, öğrenim gibi ekonomik ve toplumsal hak ve özgürlükleri de kapsıyordu.

Ne var ki Evrensel İnsan Hakları Bildirgesinde yer alan maddelere devletlerin uymaması durumunda yapılacak bir şey yoktu. Bu eksiklik göz önüne alınarak 1976’da 35 devletin imzasıyla ekonomik sosyal ve kültürel haklara ilişkin uluslararası sözleşme ile yurttaşlık ve siyasal haklara ilişkin ana sözleşme yürürlüğe girdi. Ayrıca bir insani haklar komisyonu oluşturuldu. Devletler üstü bir organ olan bu komisyon üyeleri, bağımsız birer yargıç konumundadır. Dünyada her yıl 10 Aralık günü insan hakları günü olarak kutlanmaya devam etmektedir.

19. Yüzyılın Sonlarına Doğru

1961’de Londra da kurulan uluslararası af örgütü de dünyanın neresinde olursa olsun insani hakkı hiçe sayarak ırkı, dini ya da siyasal görüşleri nedeniyle tutuklanan insanların kurtarılması için çalışır ve her türden işkenceye karşı çıkarlar. Ne var ki özellikle bazı az gelişmiş ülkelerde insani haklara yönelik saldırılar bir ölçüde süreklilik kazanmış durumdadır. Bu da söz konusu ülkelerin uluslararası saygınlığını zedelemektedir.

Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi

Evrensel olarak insanların doğal yapısında yer alan her türlü adalet ve eşitlik konularına Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi yer vermiştir. 10 Aralık 1948’de onaylanan İnsan Hakları Bildirgesi 30 maddeden oluşmaktadır.  İnsanlara tanınan hak ve özgürlüğü savunmak amaçlı hazırlanmıştır. Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi Özellikle II. Dünya savaşı sonrasında sık sık konu olmuştur.

İnsan Hakları İzleme Örgütü

Aradan yıllar geçtikten sonra ise Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi neticesinde oluşturulan kural ve kaidelere uyulup uyulmadığını kontrol ve teyit etmek amacı ile 1978 yılında İnsan Hakları İzleme Örgütü kurulmuştur. Amsterdam, Beyrut, Berlin, Brüksel, Chicago, Cenevre, Johannesburg, Londra, Los Angeles, Moskova, Nairobi, Paris, San Francisco, Sidney, Tokyo, Toronto, Washington DC ve Zürih şehirlerinde İnsan Hakları İzleme Örgütü adına ofisler yer almaktadır.

10 Aralık günü her yıl İnsani Hakları günü olarak kutlanmaktadır. 2021 yılında bu gün Cuma gününe denk gelmektedir. İnsani Haklar adına; Evrensel İnsan Hakları Bildirgesiİnsan Hakları İzleme Örgütüİnsani Haklar Günüİnsani Haklar Bildirgesi gibi birçok şatafatlı demokrat kuruluşlar var olsa da hala bazı ülke ve bölgelerde bu kuruluşların bir işe yaramadığı gözden kaçırmak olası değildir.

 

Related posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir