İş Sözleşmesi Türleri Nelerdir? İş Sözleşmeleri ve Çeşitleri

  • Whatsapp
İş Sözleşmesi Türleri Nelerdir? İş Sözleşmeleri ve Çeşitleri

İş Sözleşmesi Türleri ve Sözleşmeler

İş Sözleşmesi Türleri ihtiyaçlar dolayısı ile oldukça fazladır. Bilindiği üzere bir şirkete veya herhangi bir işletmeye bir eleman alınacağı zaman belirli şartlar altında karşılıklı olarak bazı sözleşmelerin imzalanması gerekmektedir. Bu İş Sözleşmesi Türleri bakımından kesinlikle 4857 Sayılı İş Kanununda belirtilmiş olan maddelerin dışına çıkamaz. İş Kanunu işçilerin ve işverenlerin haklarını savunmak adına düzenlenmiş bir çalışma prensibi yaratarak; işçilerin sağlıklarından tutun da işverenin ihbar hakkına kadar birçok konuya değinilmiştir.

Bu konulardan bir tanesi de İş Sözleşmeleridir. İş Sözleşmelerini çeşitlerinden bahsedecek olursak;

  • Belirli Süreli İş Sözleşmesi
  • Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi
  • Tam Süreli İş Sözleşmesi
  • Kısmi Süreli İş Sözleşmesi
  • Çağrı Üzerine Çalışmaya Dayalı İş Sözleşmesi
  • Takım Sözleşmesi
  • Deneme Süreli İş Sözleşmesi
  • Mevsimlik İş sözleşmesi
  • Süreli İş Sözleşmesi
  • Uzaktan Çalışmaya Dayalı İş Sözleşmesi

Yazılı Yapılması Zorunlu Olan Sözleşmeler

İş Sözleşmeleri yazılı veya sözlü olarak yapılmaktadır. İş Sözleşmesi Türleri denildiği zaman akıllara ilk olarak yazılı biçimde hazırlanmış sözleşmeler gelmektedir fakat işin aslı öyle değildir. İşbaşı yapmadan önce çalışan veya işveren herhangi bir sözleşme talebinde bulunmaz ise sözleşme sözlü olarak yapılmış sayılır ve iş başlar. Elbette sözlü olarak yapılan sözleşmelerde direkt olarak 4857 sayılı iş kanununda belirtilmiş olan sözlü sözleşmelerin kurallar geçerlidir. Fakat kanunen sözlü olarak yapılamayacak olan sözleşmeler bulunmaktadır. Bunlar;

  • Gemide çalışacaklar ile yapılacak olan sözleşmeler
  • Çırakları çalıştırmadan önce yapılan sözleşmeler
  • Belirlenmiş olan süresi 1 yılı aşkın olan sözleşmeler
  • Uzaktan çalışma ile yürütülecek olan iş sözleşmeleri
  • Takım sözleşmeleri
  • Toplu iş sözleşmeleri
  • Çağrı üzerine çalıştırılacak işçilerin sözleşmeleri
  • Gazetecilerin sözleşmeleri

İş Sözleşmesinin Özellikleri

  • Sürekli bir sözleşme olması
  • İşçinin şahsına ait olması
  • Özel Hukuk sözleşmesi olması
  • İş Sözleşmesi Karşılıklı Borç yüklemesi

Aslında sözleşmeler ne kadar İşçi ve İşveren arasında düzenlenmiş olsa da iş sözleşmeleri hazırlanırken bazı yasakların dışına çıkılmaması gerekir. İş Sözleşmesi Türleri arasında en çok ve yaygın olarak kullanılanı Belirsiz Süreli İş Sözleşmesidir. İş Sözleşmesi sayesinde tarafların birbirlerine karşı sorumluluk gibi borçları doğar ve iki taraf da bu borçlarını ödemekle yükümlüdürler.

Belirli ve Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi

Adından da anlaşılacağı gibi Belirsiz Süreli İş Sözleşmesinin içerisinde her hangi bir süre vs. bir durumdan bahsedilmez. Taraflar sözleşme de herhangi bir süre belirlemiş iseler buna Belirli Süreli İş Sözleşmesi, Süre konulmamış ise Belirsiz Süreli İş Sözleşmesidir. Belirli süreli İş Sözleşmeleri kesinlikle birden fazla olacak şekilde zincirleme olarak düzenlenemezler. Bunun sebebi sözleşmenin belirli bir süre sonra sona erecek ve iş tamamlanacak olmasından ileri gelmektedir. Bu sadece işin sona ermesi veya bitecek olmasından dolayı kaynaklanmaz. Örneğin işçinin o işyerindeki görevi bitebilir, ya da o işçiye belirli bir süre sonra gerek kalmayabilir. İşyeri değil sözleşme bazlı düşünmek gerekir.

Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi günümüzde en çok kullanılan İş Sözleşmesi Türlerinden bir tanesidir. Genellikle şirketler işyerlerine normal zamanlı çalışan eleman alacakları zaman Deneme Süreli İş Sözleşmesini karşılıklı olarak imzalarlar. Tabi bu deneme süresinde de işçiyi sigortalı yapmak gerekir. Aradan geçen süre boyunca taraflar birbirlerinden memnun kalırlarsa ve işi devam ettirmeleri konusunda her hangi bir problem bulunmuyorsa Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi hazırlanır ve karşılıklı olarak imzalanarak işin devamlılığı getirilir.

Sürekli ve Süreksiz İş Sözleşmeleri

Süreksiz İş Sözleşmesi muhteviyatı bakımından en fazla 30 günlük çalışmayı kapsamaktadır. 30 gün sınırının altında kalan çalışma günleri Süreksiz İş, üstünde kalanlar ise Sürekli İş olarak değerlendirilir.

Tam Süreli ve Kısmi Süreli İş Sözleşmeleri

Kanunda da belirtildiği gibi bir işçinin haftada en fazla çalışacağı mesai saati 45 saat olarak belirlenmiştir. 45 saatin üzerinde olacak şekilde çalışılan işyerleri çalışanlarına mesai ücreti ödemekle yükümlüdür. Bu süreler bazı durumlarda 45 saatin altına da inebilmektedir. 45 Saatin altına inen sözleşmelere Kısmi Süreli İş Sözleşmeleri denilmektedir.

Çağrı Üzerine Çalıştırmaya Dayalı İş Sözleşmeleri

Bu sözleşmelere haiz olan çalışanlar iş oldukça çalışmaktadırlar. İsminden de anlaşılacağı gibi İşveren İşçiyi ancak iş olduğu zaman işe çağırmaktadır. Fakat bu sözleşmede işçinin ve işverenin haklarını korumak adına bazı şartlar konulmuştur. Örneğin işveren işçiyi işe çağıracağı zaman en az 4 gün önceden haber vermeli ve her çalışma gününde işçiyi en az 4 saat çalıştırması gerekmektedir.

Uzaktan Çalışmaya Dayalı İş Sözleşmesi

Uzaktan Çalışma Sistemi aslında oldukça zevkli ve eğlencelidir. İşçi belirli bir süre boyunca veya tamamen de olsa uzaktan çalışmayı kabul etmiş demektir. Hepimiz Pandemi döneminde evlerimizden çıkamadık ve çoğumuz işlerimizi uzaktan yürütebilmek için evden çalışmalar gerçekleştirdik. Bu çalışmalar uzaktan çalışmaya örnektir ve uzaktan çalışma gerçekleşeceği zaman bu sözleşme düzenlenir.

İş Sözleşmesi Türleri Nelerdir? İş Sözleşmeleri ve Çeşitleri

Deneme Süreli İş Sözleşmesi

İşçi ilk defa işe başlarken elbette işveren onu tanımaz ve neler yapabileceğinden, becerisinden, iş tecrübesinden haberdar olmayabilir. İşveren kendini riske atmamak için çoğu zaman Deneme Süreli İş Sözleşmesi talep edebilir. Deneme Süreli İş sözleşmesi en fazla 2 ay olabilir. Fakat taraflar Toplu İş Sözleşmeleri ile Deneme Süresini 4 aya kadar çıkabilmektedir. Deneme süresi boyunca çalışan işçi işten ayrılırsa hiçbir şekilde tazminat talep edemez.

Mevsimlik İş Sözleşmesi

Yine İsminden de anlaşılacağı üzere sadece mevsimsel olarak çalışılan işletmelerde kullanılabilir. Örneğin yazlık bir bölgede dondurma satışı yapan dükkan elbette işçi çalıştırmaya başlamadan önce Mevsimlik İş Sözleşmesi yapacaktır. Yılın belirli bir döneminde çalışılacağı için bu sözleşme karşılıklı imzalanmaktadır.

Azami ve Asgari Süreli İş Sözleşmeleri

Sözleşmede “en fazla şu kadar çalışacağım.” Benzeri bir ibare bulunuyorsa bu Azami Süreli İş Sözleşmesine örnektir. Ancak “en az şu kadar çalışacağım.” İbaresi bulunuyorsa bu Asgari Süreli İş Sözleşmesine örnek teşkil etmektedir.

Takım Sözleşmeleri

Birden çok işçi çalıştırılacağı zaman Takım Sözleşmelerinden faydalanılır. Bu sözleşmelerde bir takım lideri atanır ve o takım lideri belirli bir sayıda işçiyi temsil eder. Takım lideri işçilerden sözlü vekâlet aldıktan sonra onlar adına imza atma yetkisine sahiptir. Sözleşme imzalandıktan sonra muhasebeciye teslim edilir. Fakat sözleşmeden takım lideri kaç kişiyi temsil ediyorsa o kişilerin tamamının Kimliği ve Alacağı ücretin belirtilmesi zorunlu bir etkendir.

İşçinin Sözleşmeden Doğan Borçları

Sözleşme imzalandıktan sonra karşılık olarak bir sorumluluk meydana gelir. Buna karşılık olarak işçinin İş Görme Borcu, Sadakat Borcu, Çalışma kurallarına uyma borcu meydana gelmektedir. İşçilerin bu kurallara uyması gerekir. Aksi takdirde işveren, işçinin kötü niyet gösterdiğine dair bir tutanak tutarak iki tane şahit eşliğinde hazırlanmış olan tutanağa imza atarak işten çıkışını gerçekleştirebilir. Bu durumda sigortalı sayılan işçiler, elbette Kıdem Tazminatı veya İhbar Tazminatı talebinde bulunamazlar.

Tazminat haklarından mahrum kalması bir yana, bir başka işverenin yanında işe başlayacağı zaman dahi bu sorun onun arkasından bir nevi bela gibi gelebilir. Elbette bu kötü durum her zaman gerçekleşecek olmasa de kötü niyetin büyüklüğüne göre işten çıkış yapılırken sigortaya bildirilen çıkış nedenine göre durum farklılık göstermektedir.

İşverenin İş Sözleşmesinden Doğan Borçları

İşverenin işçisine ilk olarak ücret ödeme borcu meydana gelmektedir. Bu ilk borç sayılır. Sonrasında işveren İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri Alma, İşe Uygun İşçi Çalıştırma, Eşit Davranma, İşçiyi Gözetme gibi bazı borçlarına sadık kalmak zorundadır. İşverenler bu sorumluluklarını fazla önemsemese de işçilerin bu haklardan faydalanmasına dair 4857 sayılı kanunları vardır. Günümüzde işçiler haklarını tam anlamıyla bilmemektedirler.

Örneğin eşit davranmama halinde işçi; 4 aya kadar ücreti toplamı kadar ücret talep edebileceği bir durum söz konusudur. Buna Kötü Niyet Tazminatı ismi verilmiştir. Sigortalı çalıştırmanın yasak olduğunu günümüzde bilmeyen yoktur sanırım. Örneğin sigortasız olarak çalıştığı öğrenen işçi, iş mahkemesine başvurup mahkemeyi kazanırsa, ki bu tür durumlarda genellikle işçi kazanır, gerçek işe giriş tarihinden itibaren işveren onu geriye dönük sigortalı yapmak zorunda kalır. Cezalar ve gecikme zamları ile birlikte işveren bu ödemeyi tamamlaması gerekir.

Related posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir