Ödemeler Dengesi Nedir? Ödemeler Dengesinin Kalemleri

  • Whatsapp
Ödemeler Dengesi Nedir? Ödemeler Dengesinin Kalemleri

Ödemeler Dengesi Nedir?

Ödemeler Dengesi Bir ekonomide yerleşik olarak yaşamakta olan kişilerin, yurt dışında yerleşik olarak yaşamakta olan kişiler ile belli bir dönem aralığında yapmış oldukları ekonomik işlemlerin kaydedilmekte olduğu istatistiki bir tablodur. Bir ülkenin toplu bir şekilde özetini sunması nedeniyle ödemeler dengesinin çok değerli ve önemli bir belge olduğunu söylemek yanlış olmaz.

Ödemeler dengesini tanımlamak genel olarak bakıldığında ekonomi ve yerleşiklik kavramlarının temel olarak gösterildiği bir olgudur. Ekonomi sözcüğü hükümetler yoluyla koordine edilen coğrafi bölgeyi işaret eder. Yerleşiklik kavramı ise, kişilerin bağlı olduğu milliyetleri değil de bir ekonomide bir yıldan fazla süre ile ikamet etme durumlarını ifade eder.

Ödemeler Dengesi ve İstatistik

İstatistiksel bir rapor olan Ödemeler Dengesi veya bir diğer adıyla Ödemeler Bilançosu, bir ekonomide yerleşik olarak yaşayan kişilerin diğer ekonomilerde ve bölgelerde yaşayan yerleşik kişiler ile birlikte belli bir dönem aralığında yapmış oldukları ekonomik işlemlerin sistematik kayıtlarını elde etmek üzere hazırlanmaktadır.

  • Mal, hizmet ve gelirle ilgili işlemler
  • Finansal varlık ve yükümlüklerle ilgili işlemleri
  • Bir ekonomide yerleşik kişilerden diğer bir ekonomide yerleşik kişilere karşılık olmadan ya da reel anlamda finansal kaynakların transferlerini kapsamaktadır.
Çift Kayıt İlkesi

Ödemeler Dengesi Çift kayıt denilen ilkeye göre hazırlanmaktadır. Bir işlem için bir alacak ve bir borç olacak şekilde iki birbirinden farklı kaleme eşit değerde karşılıklı kayıtlar yapılmaktadır. Bu sistem muhasebede Tek Düzen Hesap Planı ve Yevmiye Defterinde karşılaştığımız bir sistemdir.

Örnek vermek gerekirse Türkiye’de herhangi bir ihracatçının yurt dışına 1.000,00 dolar tutarında ürün ihraç ettiğini konu alalım. Bu işlem ödemeler dengesinin mal ihracatı hesabına alacak olarak kayıt edilirken, diğer yatırımlar, varlıklar, efektif ve mevduat hesabına ise borç olarak kaydedilmektedir.

Mülkiyet Değişimi İlkesi

Ödemeler Dengesi İkinci önemli hususta ise mülkiyet değişimi ilkesine göre planlanmaktadır. Mülkiyet değişimi gerçekleşmiş olduğunda yapılan bu ilke piyasa değer ilkesine göre ise ekonomik değerlendirilmesinde fiyatlar olarak kullanılır.

Ekonomik İşlemlerin Değerlendirilmesi İlkesi

Üçüncü en önemli husus ise ekonomik işlemlerin değerlendirilmesinde piyasa fiyatları kullanılmaktadır. Piyasa fiyatı, işlemin gerçekleştiği alıcı ve satıcının almaya ve satmaya razı oldukları fiyat seviyesi olarak değerlendirilmektedir. ArzTalep meselesinin diğer yüzünü yansıtmaktadır.

Ödemeler Dengesi Kalemleri

Ödemeler dengesi cari işlemler hesabı, sermaye hesabı ve finans hesabı olmak üzere üç kalemden oluşmaktadır.

Cari İşlemler Hesabı

Cari işlemler hesabı ise, mal, ikame mal ve hizmetler akımlarına ilişkin işlemler bize göstermektedir. Cari işlemler hesabında gelirlerin giderleri aştığı yani cari açık oluştuğu dönemler ise cari işlem fazlası olarak nitelendirilirken, giderlerin gelirleri aştığı yani farkın negatif olduğu durumlar cari işlem açığı olarak adlandırılmaktadır.

Sermaye Hesabı

Sermaye hesabı, üretilmekte olmayan ve finansal olmayan varlıklarla ilişkili işlemler ile sermaye transferi yoluyla oluşan akımları içermektedir. Finans hesabı ise, bu iki hesabın toplamın nasıl finanse edildiğini ortaya çıkarmaktadır.

Dolayısı ile cari işlemler hesabı dediğimiz sermaye hesabı toplamının finans hesabına eşit olması, Ödemeler Dengesi için olması gereken bir durumdur. Ancak uygulamada bu eşitlik ve denklik her zaman sağlanamayabilir. Verilerin değişik bazı kaynaklar tarafından elde edilmesi, derleme ve ölçme ile kayıt zamanı farklılaşmaya sebebiyet verir. Bu nedenle bu denkliği yakalayabilmek için net hata ve noksan kalemi kullanılmaktadır. 2021 – Şubat ayı Ödemeler Dengesi verilerini 1Merkez Bankasının web sitesinden görebilirsiniz.

Net Hata ve Noksanın Oluşma Sebepleri

  • İthalat ve ihracat için malın hareketi ile ödemenin farklı bilanço dönemlerine yansıma durumu,
  • Gümrük işlemlerine yönelik beyanat hataları,
  • Ödemeler dengesindeki çeşitli kalemlerden elde edilmiş olan gelirlerin sistem dışına çıkarılmış olması ve finansmanın sistem dışından kaynak kullanılarak yapılmasıdır.

Related posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir